Khi xây nhà, mỗi người sẽ chú ý tới một không gian nào đó mà mình thích thú hay quan tâm. Với người này có thể là phòng khách, người kia là phòng ngủ… Người trẻ thích phòng giải trí, người già thích vườn cây… Nhưng nói gì thì nói, bếp vẫn là quan trọng nhất trên nhiều phương diện. Bếp là trung tâm, là linh hồn của ngôi nhà; là nơi gia đình quây quần sum họp. Cũng vì thế mà bếp vẫn luôn được đầu tư nhiều nhất cả ở góc độ kiến trúc và kinh tế. Với cả kiến trúc sư thiết kế hay người sử dụng, quanh bếp luôn có nhiều câu chuyện thú vị, buồn vui…

Bếp là nơi người phụ nữ quan tâm nhất trong ngôi nhà

Chuyện 1:  Hướng

Về mặt lý thuyết phong thủy, ba yếu tố quan trọng của ngôi nhà là Môn – Táo – Chủ. Theo đó bếp (táo) đứng hàng thứ hai. Tuy nhiên thực tế nhà ở đô thị không phải lúc nào cũng có thể chọn được hướng hay vị trí cửa chính (môn), nên nhiều khi bếp là vấn đề quan trọng hơn cả. Bếp ở trong nhà mình nên dù sao cũng dễ bề xoay sở hơn. Hướng bếp luôn là một trong những yêu cầu đầu tiên gia chủ đặt ra cho kiến trúc sư – thậm chí dù chưa biết cấu trúc, mặt bằng công năng ngôi nhà; vị trí phòng bếp ở chỗ nào, tầng nào, quan hệ thế nào với giao thông và không gian khác…

Hướng bếp (cùng hướng cửa, hướng bàn thờ…) luôn là quyền phán của thầy… địa lý. Không nhiều kiến trúc sư nắm rõ về phong thủy để có thể giải quyết đồng bộ phong thủy và kiến trúc. Mà kể cả kiến trúc sư có am hiểu phong thủy đôi khi cũng vẫn phải theo lời phán của “thầy” coi hướng, đúng thì chả sao, khác thì e hơi… nóng mặt. Nhưng có một yêu cầu trước dù sao vẫn tốt, để có định hướng mà thiết kế. Điều dở nhất là những gia chủ đặt thiết kế trước rồi cầm bản vẽ đi coi hướng, gây rất nhiều khó khăn cho kiến trúc sư. Và nhiều trường hợp khi phương án thiết kế sơ bộ đã rất ổn, bị đảo lộn hoàn toàn cả công năng và hình thức chỉ vì điều chỉnh hướng bếp. Oái oăm hơn, có những gia chủ yêu cầu hướng chính xác từng li từng tí, chéo – lệch – xiên bao nhiêu độ. Kết quả là kiến trúc, nội thất rất vô lý và phi thẩm mỹ với những bức tường lệch, tủ bếp vẹo vọ, trong khi đất thẳng, vuông góc.

Phong thủy rất linh hoạt, không bao giờ cứng nhắc. Giải bài toán phong thủy và kiến trúc càng phải linh hoạt. Hướng có như thế nào cũng không được bỏ qua hay xem nhẹ các yếu tố chuyên môn kiến trúc: Sự tiện lợi trong sử dụng, thông thoáng – chiếu sáng tốt, hệ thống kỹ thuật đảm bảo, và thẩm mỹ.

Hệ thống tủ bếp hình chữ U
Hệ thống tủ bếp hình chữ L

Chuyện 2: Nơi chốn

Bếp nằm ở đâu, ở vị trí nào trong nhà? Câu hỏi này không có câu trả lời chung mà phải xem từng trường hợp cụ thể. Thường thì phòng bếp ở phía trong để kín đáo. Với nhà lô phố kiểu cũ, thì mô-típ thường thế này: Phòng khách và để xe phía ngoài, bếp phía trong, cầu thang và vệ sinh ở giữa. Nhưng trong những căn hộ chung cư hiện đại gần đây mới xây dựng, có rất nhiều căn hộ có bếp phía ngoài, ngay ở sảnh vào. Lý do là không gian phòng khách (sinh hoạt chung) và bếp là một không gian lớn liên thông, mà chỉ có một hướng thoáng do đặc điểm kiến trúc, nên phòng khách được ưu tiên ra sát ra phía cửa sổ, ban công, lô-gia. Xu hướng gần đây bếp hay liền với không gian sinh hoạt chung để có một không gian rộng, đẹp và tiện sinh hoạt gia đình, nên bếp hay được đẩy lên lầu 1. Bởi với nhà lô có diện tích không lớn, tầng trệt không đủ chỗ cho yêu cầu để xe (bắt buộc), bếp và sinh hoạt chung. Nhưng với các bà nội trợ, việc đẩy bếp lên lầu 1 cũng có thể là điều bất tiện khi đi chợ về phải leo cầu thang (càng ngại với thang cao, nhiều bậc). Thêm nữa, thói quen và văn hóa chợ búa, ăn uống của ta khác… Tây và không bao giờ giống Tây. Làm bếp, nếu như cần… vặt lông gà, ăn ốc luộc… thì ở tầng trệt, mang ra sân, ra hiên (nếu có) vẫn sướng hơn. Nhưng – lại nhưng – nếu nhà có người ở lầu 3 mà phải xuống tầng trệt để ăn quả cũng là rất khổ. Khi đó, giải phải đưa bếp lên lầu hợp lý hơn. Khu vực bếp gần nhà vệ sinh cũng tiện lợi nhưng bàn ăn thì không nên gần quá.

Bếp ở trước hay sau, tầng trệt hay tầng lầu tùy từng hoàn cảnh, tùy theo kiến trúc tổng thể ngôi nhà, nhưng đều phải đảm bảo thuận tiện cho sử dụng, cho giao thông và các mối liên hệ với không gian khác. Và nơi chốn của bếp, cùng bàn ăn phải ở chỗ có thể tạo được một không gian thoải mái, ấm cúng cho sự sum họp gia đình.

Khu vực bếp được ngăn cách với phòng sinh hoạt chung bằng quầy bar
Khu vực bếp được ngăn cách với bàn ăn bằng quầy bar

Chuyện 3: Kiểu, hay là phong cách

Tôi đã từng nhận được những yêu cầu của khách hàng: Làm cho anh/ chị cái bếp giống y như nhà ông A, ông B nào đó; kèm theo ảnh minh họa hoặc mời đến tận nơi xem. Câu trả lời luôn là: Không giống được, vì mặt bằng diện tích khác, cấu trúc khác, phong cách kiến trúc khác… Nếu có thể thì giống được một chút ở khía cạnh nào đó, chi tiết nào đó thôi.

Phòng bếp là một thành phần của ngôi nhà, ngay cả có ngăn cách độc lập (có vách, cửa) thì cũng phải theo phong cách chung của nhà, của các không gian khác – đặc biệt là không gian liền kề như phòng khách, phòng sinh hoạt chung. Trong bếp, tất cả mọi yếu tố có quan hệ chặt chẽ với nhau để tạo nên một thể thống nhất. Để có một căn bếp đẹp, có phong cách phải tính toán kỹ càng từ khâu thiết kế, lựa chọn vật liệu, thiết bị, đồ nội thất phù hợp. Hệ thống tủ bếp hình gì, làm bằng gì, màu gì; tay nắm ra sao; rồi thì mặt đá, gạch ốp tường, màu sơn tường, trần, sàn, chiếu sáng như thế nào… Tất cả là một tổng thể không tách rời. Thông thường, hệ thống tủ bếp như thế nào phụ thuộc vào kiến trúc, hướng bếp và ý đồ sắp xếp nội thất. Mặt bằng tủ bếp có các dạng hình chính là: chữ I (1 vế), chữ L (2 vế), chữ U (3 vế), hoặc song song.

Bếp trong những căn hộ, nhà phố, biệt thự mới xây gần đây thường mang phong cách hiện đại. Có thể nhận thấy hệ thống tủ bếp được sơn màu sáng thay vì màu gỗ nâu truyền thống, cánh tủ trơn phẳng. Vật liệu mới cũng được ứng dụng nhiều như gạch thủy tinh mosaic, kính chịu nhiệt được ốp giữa tủ trên tủ dưới, thay vì gạch ceramic quen thuộc. Quầy bar là một thành phần gắn liền tủ bếp khá thông dụng, vừa làm chức năng ngăn chia bếp với không gian khác, vừa là nơi chuyển tiếp đồ ăn, hay là bar theo đúng nghĩa – để ngồi uống.

Với những căn bếp có diện tích tương đối thoải mái, đảo bếp – một thành phần tủ bếp độc lập nằm giữa không gian – cũng rất tiện ích cho việc gia công, soạn đồ ăn. Đảo bếp cũng là tủ chứa dụng cụ làm bếp và đồ ăn khô.

Chuyện 4: Thiết bị và phụ kiện

Từ bếp củi, bếp rơm, rồi sang bếp dầu, bếp điện; cho tới bây giờ sử dụng bếp gas đã là một chặng đường dài. Từ việc ngồi đun nấu chuyển sang đứng bên bệ bếp, tủ bếp là một sự thay đổi lớn. Không thể phủ nhận sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật có ảnh hưởng lớn tới kiến trúc và thói quen sinh hoạt. Bây giờ, nói tới bếp, ai cũng ngầm hiểu là một hệ thống kiến trúc – nội thất – thiết bị – kỹ thuật cùng vận hành chứ không đơn thuần là một cái bếp để nổi lửa, đặt nồi. Một hệ thống bếp thông thường phải có các thiết bị sau: Tủ lạnh, chậu rửa, bếp gas (âm bàn), hút mùi. Lựa chọn thiết bị phù hợp cả tính năng kỹ thuật, thẩm mỹ và kinh tế cũng không hẳn là dễ. Cách đây chưa lâu, hệ thống tủ bếp thường được thiết kế theo cách “chừa” một ô rộng khoảng 65-70cm để tủ lạnh. Ô này nằm ở đầu hay cuối hệ thống tủ bếp. Nay tình hình đã khác, nhiều tủ lạnh 2 cánh cỡ lớn (tủ side-by-side) xuất hiện trên thị trường, nhu cầu người sử dụng tăng. Tủ loại này có chiều rộng trụng bình là 90cm. Vậy là rất nhiều nhà phải “chặt” tủ bếp khi “lên đời” tủ lạnh. Những thiết kế mới cũng phải tính tới điều này, và như một lẽ tự nhiên, tủ lạnh loại này hay tách rời khỏi hệ thống tủ bếp do chiều sâu lớn hơn chiều sâu tủ bếp (chiều sâu tủ bếp chuẩn là 60cm), khi đặt vào sẽ lồi ra ngoài, không thẩm mỹ.

Hệ thống tủ bếp cũng có thể tiện ích hơn rất nhiều với những phụ kiện đi kèm như tay nâng cánh, ray trượt êm, các hệ thống giá thông minh trong hộc tủ để đồ ăn, để dụng cụ. Và các loại thiết bị bếp phần nhiều là các đồ có cần đến nguồn điện; vì lẽ đó việc thiết kế phải luôn đi trước để tránh tình trạng “nhỡ nhàng” khi lắp đặt.

Tất nhiên không phải bếp nào, nhà nào cũng dùng đủ các loại thiết bị, phụ kiện. Nhưng khi thiết kế phải tính toán kỹ càng và kiến trúc sư cần trao đổi với chủ nhà về nhu cầu hiện tại cũng như tương lai. Nếu có sự chủ động và chuẩn bị tốt, thì khi bổ sung thiết bị, hay “lên đời” sẽ giảm thiểu việc gặp khó khăn.

Phòng bếp trong một căn hộ có vách kính ngăn cách linh hoạt với phòng ăn và phòng sinh hoạt chung
Đảo bếp – một bộ phận trong hệ thống tủ bếp rất tiện lợi cho việc gia công và soạn

Chuyện 5: Làm bếp, và ăn

Đầu tư vào bếp ít khi để ngắm, để chơi; đó là nhu cầu sử dụng rất thật. Những người phụ nữ luôn coi bếp là không gian của mình. Bếp có làm đẹp, xịn mấy cuối cùng cũng dành cho mục đích chính là nấu, và ăn – cũng cần hiểu đây là một quy trình chứ không phải hành vi đơn lẻ.

Mỗi gia đình, mỗi cá nhân có một thói quen “vào bếp” khác nhau. Và căn bếp phải đáp ứng được nhu cầu, thói quen ấy. Đó là sự lý giải thêm tại sao những căn bếp không nên và không thể giống nhau. Có người ở nông thôn ra thành phố hàng chục năm, dùng bếp gas rồi vẫn bứt rứt không có than củi để… nướng khoai. Có người lấy việc gia công đồ ăn làm niềm vui, thích nhặt rau, mổ cá, làm gà… không thích mua đồ làm sẵn trong siêu thị. Với họ, có một sân ướt gần khu vực bếp quả là tuyệt vời. Cách đây vài năm, có một khách hàng của tôi làm hoàn thiện chung cư cứ đòi xây bệ bếp bằng gạch đổ bản bê tông thay vì làm tủ gỗ mặt đá; với lý do là để… chặt thịt gà cho sướng. Một khách hàng khác, khi nói chuyện xây nhà mới, vẫn đề nghị rằng: Liệu có giữ lại cái chạn được không? Dùng chạn quen rồi, dùng tủ bếp e rằng… bất tiện.

Rồi đến ăn, đó là mục đích cuối cùng, là yêu cầu tối thượng mà bếp phải đáp ứng. Trong văn hóa và phong tục Việt Nam, ăn là một hành động có ý nghĩa hơn rất nhiều nếu so với nghĩa đen thuần túy. Chẳng thế mà rất nhiều hành động, hành vi gắn liền với từ ăn: Ăn nói, ăn mặc, ăn ngủ, ăn uống, ăn học, ăn chơi… Bữa ăn là nơi các thành viên trong nhà gặp gỡ, sum họp, là sự gắn kết và chia sẻ. Hình tượng bếp, hình tượng ngọn lửa là một ẩn dụ đẹp của hạnh phúc gia đình.

Kết

Loanh quanh chuyện bếp, tưởng chẳng có gì, mà cũng lắm. Chuyện bếp nếu nói chắc còn dài nữa, chắc cũng có nhiều điều thú vị. Tôi chắc rằng kiến trúc sư nào trong khi hành nghề tư vấn cũng có những chuyện hay về bếp, và những chủ nhà cũng vậy. Thiết kế một căn bếp không khó, để tiện dụng cũng không khó vì thiết bị đã hỗ trợ quá nhiều. Nhưng thiết kế bếp để cùng chủ nhà có thể thổi hồn vào, để bếp trở thành trung tâm ngôi nhà, chắc là không dễ!

Bài & ảnh: KTS Nguyễn Trần Đức Anh

© Tạp chí kiến trúc

Tin liên quan

Tổng hợp mẫu nhà Việt đẹp nhất năm 2021 từ nhà ống đến biệt thự, kèm hình ảnh thực tế (Phần 1)

Nhà trong quan niệm của người Việt giữ một vị trí rất quan trọng vì có “an cư” thì mới “lạc nghiệp”. Bởi vậy, mọi công trình nhà ở đều được các gia chủ Việt rất đầu tư và chăm chút. Tùy vào điều kiện kinh tế cũng như sở thích phong cách thiết kế […]


Xem chi tiết: Tổng hợp mẫu nhà Việt đẹp nhất năm 2021 từ nhà ống đến biệt thự, kèm hình ảnh thực tế (Phần 1)

Lóa mắt những tòa lâu đài mạ vàng của đại gia tỉnh lẻ

Nằm rải rác tại một số tỉnh miền Bắc, những tòa lâu đài này được nhiều người biết đến bởi thiết kế hoành tráng với nhiều chi tiết dát vàng lộng lẫy.


Xem chi tiết: Lóa mắt những tòa lâu đài mạ vàng của đại gia tỉnh lẻ

Cải tạo nhà phố 3 tầng bí khí thành không gian sống thoáng sáng cho gia đình có người cao tuổi

Được xây dựng cách đây khoảng 25 năm, Dist.4 House là tổ ấm của gia đình gồm 4 thành viên, trong đó có hai người hơn 80 tuổi. Với mong muốn có một không gian sống để mọi người luôn “cảm nhận được sự tồn tại của nhau”, gia chủ cùng nhóm KTS đã lên […]


Xem chi tiết: Cải tạo nhà phố 3 tầng bí khí thành không gian sống thoáng sáng cho gia đình có người cao tuổi

Nhà vườn xanh mướt trong lành, thiết kế để trẻ “làm bạn” với thiên nhiên từ thuở nhỏ

House A là ngôi nhà trong vườn nằm giữa Tokyo ồn ã hiện đại. Nhìn vào House A, có lẽ ai cũng sẽ quên rằng tính ra thì đây cũng là một ngôi nhà đô thị. Và để rồi từ lúc đó, trong lòng luôn canh cánh một câu hỏi: ký ức tuổi thơ bên […]


Xem chi tiết: Nhà vườn xanh mướt trong lành, thiết kế để trẻ “làm bạn” với thiên nhiên từ thuở nhỏ

Bỏ phố về quê, chàng trai trẻ cải tạo nhà cấp 4 với chi phí chỉ 63 triệu đồng để “sống hạnh phúc mỗi ngày”

Với quan điểm “sống đơn giản nhưng phải hạnh phúc từng giây”, chàng thanh niên Khun Pitak Boonpan đã quyết định rời thành phố Chiang Mai nhộn nhịp để trở về quê sinh sống. Tại đây, anh đã lên kế hoạch cải tạo lại một căn nhà 20 năm tuổi thành không gian sống đáng […]


Xem chi tiết: Bỏ phố về quê, chàng trai trẻ cải tạo nhà cấp 4 với chi phí chỉ 63 triệu đồng để “sống hạnh phúc mỗi ngày”

Ngôi biệt thự có kiến trúc và nội thất siêu tối giản

Công trình được thiết kế theo phong cách tối giản, có vẻ đẹp như một tác phẩm điêu khắc hiện đại.


Xem chi tiết: Ngôi biệt thự có kiến trúc và nội thất siêu tối giản

Cách làm ban công giả cho căn hộ

Ban công vừa là nơi thư giãn, vừa là khoảng đệm giúp giảm ảnh hưởng của tiếng ồn, bụi bặm đến không gian sống.


Xem chi tiết: Cách làm ban công giả cho căn hộ

Cặp vợ chồng Hải Phòng về quê xây nhà 1,7 tỷ đồng, cái kết viên mãn sau nhiều năm chung sống

Sau nhiều năm chung sống tại Anh, vợ chồng chị Hiếu Nguyễn mới quyết định tổ chức đám cưới và về quê xây nhà. Ngôi nhà vừa là nơi dừng chân của gia đình anh chị khi về Việt Nam, vừa là “vật chứng” đánh dấu một mốc quan trọng trong cuộc đời của 2 […]


Xem chi tiết: Cặp vợ chồng Hải Phòng về quê xây nhà 1,7 tỷ đồng, cái kết viên mãn sau nhiều năm chung sống

Khách sạn Babylonstoren ở Nam Phi chính thức mở cửa Vườn gia vị

Supernormal thiết kế lớp học kiểu mới cho trung tâm giáo dục trẻ em ở Massachusetts

Phòng tắm sẽ trông như thế nào trong tương lai?

Ván gỗ: Sự khác nhau giữa gỗ MDF, MDP, Plywood và OSB

10 ý tưởng thông minh để trưng bày nồi và chảo trong bếp

Thiết kế cửa gỗ xoay giúp căn hộ ở São Paulo trở nên mềm mại hơn

Phân biệt Coverlet, Duvet, Quilt và Comforter

9 cách để tận dụng tối đa không gian sân hiên nhà bạn

Yusuke Seki với lột xác Bang & Olufsen Audio Kyoto

10 sắc đỏ rạng rỡ cho Powder Room (phòng tắm dành cho khách)

Bài viết khác