Khi xây nhà, đến lúc xong phần thô, chuyển sang giai đoạn hoàn thiện là cả chủ nhà, cả thợ đều thở phào, vui mừng ít nhiều. Giai đoạn khó khăn vất vả đã qua. Thế nhưng có làm rồi mới biết – chính giai đoạn hoàn thiện là giai đoạn khó khăn, phức tạp kiểu khác, mà kiến trúc sư thấu hiểu hơn ai hết. Một trong những chuyện vẫn luôn là vấn đều nóng bỏng, đau đầu và hoa mắt là chọn vật liệu ốp lát.

Tại sao phải ốp lát?

Câu trả lời đơn giản thôi, nhưng có lẽ cũng cần phải hiểu ở góc độ kỹ thuật một chút thì khi đi vào sâu vấn đề mới dễ dàng. Ốp và lát là việc tạo – phủ những bề mặt bằng vật liệu khác nhằm phù hợp với yêu cầu sử dụng, đặc tính kỹ thuật và nhu cầu thẩm mỹ.

Trong phòng vệ sinh phổ biến nhất là ốp lát gạch ceramic

Phân loại ốp lát

Thực ra, ốp và lát giống nhau về bản chất. Lát được dùng cho những mặt phẳng ngang (nền, sàn), ốp được dùng cho các mặt đứng (tường, vách). Trong các phần sau, người viết gọi chung là “ốp lát”. Có nhiều cách phân loại cho nội dung công việc này. Căn cứ vào câu trả lời ở trên, có thể phân loại theo các nhóm sau:

Theo mục đích sử dụng

  • Ốp lát để tạo bề mặt thích hợp cho việc sử dụng (Lát sàn bằng vật liệu nhẵn cho sạch sẽ, lát sân bằng vật liệu nhám để chống trơn…), có kết hợp yếu tố trang trí.
  • Ốp lát để bảo vệ các bề mặt, kết cấu bao che trước các yếu tố xâm thực (Lát sàn, ốp tường khu vệ sinh, ốp chân tường… để tránh thấm nước, tránh rêu mốc…), có kết hợp yếu tố trang trí.
  • Ốp lát trang trí thuần tuý (không có ý nghĩa công năng)

Theo khu vực, bề mặt

  • Lát nền, sàn
  • Ốp tường (trong khu vệ sinh, các mảng trang trí)
  • Ốp tường mặt ngoài công trình (tạo hiệu quả thẩm mỹ, tạo bề mặt che phủ thay sơn)
  • Ốp lát trong nhà, ốp lát ngoài trời
Gạch thủy tinh mosaic là vật liệu đang được ưa chuộng

Theo nhóm vật liệu chính

  • Vật liệu gỗ (gỗ tự nhiên, gỗ công nghiệp…)
  • Gạch (gạch đất nung, gạch ceramic, gạch xi măng…)
  • Đá (tự nhiên, nhân tạo)
  • Các vật liệu khác (nhôm, kính, thảm, các vật liệu composit mới, vật liệu hỗn hợp…)

Trong mỗi nhóm vật liệu lại có thể phân chia nhỏ hơn nữa. Ở đây người viết chỉ khái quát ở những nguyên tắc chung và những nhóm cơ bản.

Đá marble cho cảm giác sang trọng và mát mẻ

Hoa mắt chọn vật liệu ốp lát

Có thể nói, trong lĩnh vực xây dựng nói chung, công nghệ vật liệu ngày càng phát triển rất mạnh; trong đó có vật liệu ốp lát. Các sản phẩm mới liên tục ra đời với nhiều mẫu mã đẹp, kích thước linh hoạt, tính năng ưu việt. Các nguồn cung cấp cũng rất phong phú, từ những doanh nghiệp trong nước, liên doanh, các sản phẩm nhập trực tiếp từ nước ngoài với nhiều loại giá thành từ cao cấp đến bình dân. Khi công trình vào giai đoạn hoàn thiện, vấn đề chọn vật liệu ốp lát thường làm hoa mắt cả kiến trúc sư và chủ nhà. Thông thường, kiến trúc sư là người quyết định các vật liệu ốp lát để đảm bảo tính năng sử dụng và phù hợp thẩm mỹ chung. Thực tế vấn đề này khá quan trọng. Chọn lựa vật liệu đúng, ngoài việc tiện ích về công năng còn có thể làm không gian kiến trúc được tôn lên, và ngược lại. Bên cạnh đó, giải pháp ốp lát cũng như một bài toán thiết kế. Phải tính toán hướng ốp lát để đảm bảo cân đối, hài hoà, chẵn viên, liền mạch… không bao giờ là việc dễ; đặc biệt với những bề mặt đan xen vật liệu khác nhau và kích thước viên khác nhau. Đã qua rồi thời kỳ hồ sơ thiết kế chỉ ghi trên mặt cắt là: “Lát gạch ceramic 300×300”, mà bây giờ – hầu như với tất cả công trình, bản vẽ mặt bằng, mặt cắt ốp lát là không thể thiếu. Điều đó hẳn làm cho chất lượng công trình được tốt hơn. Tuy nhiên, không phải cứ bản vẽ đủ, thể hiện kỹ và đủ thông tin là có thể ra được sản phẩm tốt. Chuyện “hoa mắt” vẫn là câu chuyện dài…

Gạch gốm và đá tự nhiên kết hợp tạo cảm giác tự do, linh hoạt
Hiên nhà, sân vườn dùng đá tự nhiên và nhám để chống trơn trượt

Để có một cơ sở tốt cho công tác thiết kế, trước hết kiến trúc sư phải nắm rõ nguyên tắc và đặc tính vật liệu, rồi mới tiến hành chọn mẫu (màu sắc, kích thước…) Không phải nhà cung cấp vật liệu nào cũng có đủ thông tin qua những catalogue để kiến trúc sư tham khảo và chọn lựa – nhất là những loại vật liệu không sản xuất theo quy trình công nghiệp (vật liệu tự nhiên). Thêm nữa, cho dù có được các thông tin và hình ảnh qua tài liệu, thì việc được “tận mắt nhìn, tận tay sờ” vẫn không bao giờ thừa. Chủ nhà cũng không dễ hình dung qua các bản vẽ ốp lát, mà họ cũng có nhu cầu y như vậy. Thế nên chuyện kiến trúc sư và chủ nhà “dung dăng dung dẻ” cùng nhau đi chọn vật liệu ốp lát là chuyện thường thấy. Và khi ra tới các siêu thị vật liệu, các khu vực bán vật liệu xây dựng… hoa mắt là chuyện đương nhiên. Khi ngôi nhà chưa thành hình, chủ nhà thường ít can thiệp; nhưng khi đã sang giai đoạn hoàn thiện, họ thường muốn đưa những ý kiến và sự lựa chọn vào, và đấy thường là vấn đề xung đột với kiến trúc sư. Đơn giản nhất là chuyện đã thiết kế theo một loại vật liệu này, nhưng chủ nhà đi xem và thích một loại khác. Những người bán hàng thì rất khéo chào mời và giới thiệu sản phẩm của họ. Có thể sản phẩm đó đẹp thật tốt thật, nhưng có phù hợp với từng không gian và yêu cầu cụ thể hay không lại là chuyện khác. Đó là nỗi khổ của nhiều kiến trúc sư khi “dung dăng dung dẻ” với chủ nhà. Nhẹ thì mất thời gian thuyết phục; nặng thì bất đồng, ảnh hưởng tới mối quan hệ và ảnh hưởng trực tiếp luôn tới chất lượng công trình. Không đi cùng thì không có sự đồng thuận, đi cùng thì hay phát sinh nhiều vấn đề khó kiểm soát. Nhiều văn phòng, công ty tư vấn cũng có vật liệu mẫu; nhưng số lượng, chủng loại vật liệu mẫu không thể so sánh với các trung tâm vật liệu xây dựng. Rồi chuyện chủ nhà không theo thiết kế mà tự chọn vật liệu ốp lát theo ý mình (họ tự cho mình quyền đó), rồi mua về bảo thợ làm; kiến trúc sư cũng thường chỉ biết than thở…

Chưa hết, với bản thân kiến trúc sư, cũng vấp phải rất nhiều khó khăn về vấn đề này, ngay cả khi đã đạt được sự đồng thuận với chủ nhà. Từ lúc thiết kế tới khi thi công ốp lát, nhanh cũng mất vài tháng, chậm có thể hàng năm. Không ai đảm bảo là những vật liệu sử dụng cho thiết kế sẽ còn khi thi công. Việc hết hàng, huỷ mẫu… của nhà cung cấp, nhà sản xuất là bình thường. Và kiến trúc sư lại phải đi tìm một mẫu vật liệu tương tự khác; hay tệ hơn, thiết kế lại ốp lát ngay trong giai đoạn thi công. Lại một quy trình “hoa mắt” mới cùng chủ nhà…

Để không hoa mắt và có ngôi nhà đẹp

Với kiến trúc sư, hay chủ nhà cũng vậy, khi chọn lựa vật liệu ốp lát cho công trình, phải căn cứ vào một số nguyên tắc nhất định, để đảm bảo tính hợp lý và không bị “hoa mắt” giữa các chủng loại vật liệu trên thị trường. Tuy nhiên các nguyên tắc này khi vận dụng cũng hết sức linh hoạt. Các nguyên tắc chúng tôi tạm tổng kết như sau:

Đúng tính năng sử dụng:

Đây là yếu tố quan trọng đầu tiên. Dù là vật liệu có hình thức, màu sắc như thế nào thì phải đúng tính năng sử dụng của không gian đó. Tuỳ theo yêu cầu công năng đặc thù của không gian, khu vực đó mà chọn vật liệu phù hợp. Ví dụ: Ốp tường vệ sinh phải đảm bảo yêu cầu chống thấm, dễ cọ rửa; sàn vệ sinh phải chống thấm, chống trơn – trượt, sân phải có khả năng chịu lực tốt, chống trơn…

Tương đồng với không gian kiến trúc:

Kiến trúc sư là người nắm rõ nhất điều này, để đề xuất ra những loại vật liệu phù hợp, đưa ra giải pháp ốp lát tốt về hướng nhìn; nội dung, ý tưởng thể hiện trên bề mặt (nếu có). Cái đẹp phải là hài hoà. Một loại gạch đẹp nhưng đưa vào bề mặt, vào không gian cụ thể chưa chắc đã đẹp. Gạch đắt tiền cũng không làm nên cái đẹp. Ví dụ: Các không gian, các khu vực cần sáng sủa, hoặc thiếu sáng không nên dùng gạch tối màu, không gian trang nghiêm như phòng thờ có thể lát đăng đối với màu trầm, không gian phòng trẻ em có thể lát tự do, màu sắc trẻ trung…Các không gian ngoại thất như sân vườn nên sử dụng các loại vật liệu có nguồn gốc tự nhiên, màu trung tính như đá, gạch gốm…

Thảm cũng có thể sử dụng như một loại vật liệu lát sàn

Tỷ lệ hài hoà:

Vật liệu ốp lát phải có tỷ lệ hài hoà với không gian và diện tích ốp lát. Với những không gian nhỏ như phòng vệ sinh, không nên chọn những vật liệu có kích thước quá lớn. Vật liệu có kích thước lớn gây cảm giác không thuận về thị giác mà còn làm cho việc phải cắt viên khi không chẵn gây mất thẩm mỹ. Với những diện lớn thì không nên dung gạch/ đá có kích thước nhỏ, gây “nát” bề mặt và khó làm phẳng mặt do có quá nhiều mạch

Khai thác đúng đặc tính cơ lý vật liệu:

Mỗi loại vật liệu có những đặc tính cơ lý, cấu trúc khác nhau. Hiểu và khai thác đúng những đặc tính đó sẽ làm những khu vực ốp lát có chất lượng và thẩm mỹ; khai thác được những ưu điểm, tránh được nhược điểm của mỗi loại vật liệu. Ví dụ: Đá granite có tính đồng chất cao, kết cấu chắc, không có thớ… nên ưu tiên sử dụng cho những chỗ nền, sàn, mặt thao tác dễ va đập, chịu lực… như mặt bậc, bậu cửa, mặt bếp…; các loại đá có vân thớ, dễ nứt vỡ chỉ nên ốp tường, không nên lát sàn; gỗ không nên lát ở sàn tầng trệt và các khu vực có nguy cơ ngấm nước…Các khu vực ngoài trời phải sử dụng những loại vật liều bền trước tác động môi trường hơn là ở trong nhà…

Mặt bàn bếp sử dụng đá granite là giải pháp tối ưu

Phù hợp phong thuỷ và tâm lý của chủ nhà:

Đây là nguyên tắc khá… linh hoạt và đòi hỏi kiến trúc sư phải có kiến thức tổng hợp nhất định ngoài các kiến thức mang tính kỹ thuật như trên đề cập. Mỗi loại vật liệu có một ảnh hưởng nhất định tới không gian và tâm lý con người. Chọn lựa vật liệu phù hợp dẫu theo nguyên tắc nào cũng vẫn phải hướng tới sự thoải mái cho người sử dụng. Nắm bắt được điều đó ngoài sự hiểu biết còn cần cả sự nhạy cảm của người làm tư vấn. Không phải ngẫu nhiên mà gỗ luôn là ưu tiên số một cho vật liệu sàn nhà ở. Bởi gỗ (thuộc hành mộc) có tính có tính dương so với các loại vật liệu gạch đá (thuộc hành thổ) khác. Gỗ cho cảm giác ôn hoà, ấm áp, rất phù hợp với nhà ở. Cũng tương tự, trong nội thất không nên sử dụng quá nhiều đá, vì đá cho cảm giác lạnh lẽo. Hiểu rõ các vấn đề liên quan đến chủ nhân ngôi nhà và ngôi nhà (tuổi tác, mệnh, hướng…) để đưa các loại vật liệu phù hợp cũng là một nguyên tắc cần coi trọng.

Những mảng ốp trang trí thuần túy

Kết luận

Ở bài viết, tác giả không có tham vọng đưa ra một thống kê tổng hợp về các loại vật liệu ốp lát, giới thiệu tính năng của chúng; hay nghiên cứu về kỹ thuật ốp lát; cũng như không đưa ra một nguyên tắc bất di bất dịch cho công việc này. Tác giả muốn đưa ra một cái nhìn khái quát từ đầu đến cuối ở nhiều góc độ có liên quan. Mỗi người sẽ có một cách nhìn, cách nghĩ và làm khác nhau. “Hoa mắt” là một hiện tượng vẫn thường xuyên xảy ra. Đó cũng là một câu chuyện nghề!

Bài và ảnh: KTS Nguyễn Trần Đức Anh
© Tạp chí kiến trúc

Tin liên quan

Bao bì SCG ra mắt sản phẩm tiêu dùng giấy đầu tiên áp dụng khái niệm kinh tế tuần hoàn

Ngày 14 tháng 10 năm 2020 tại Thành phố Hồ Chí Minh: Ngành Bao bì SCG (SCG Packaging) – đã ra mắt dòng sản phẩm tiêu dùng đầu tiên được làm từ giấy – Nhà giấy Doozy Paper Playhouse tại thị trường Việt Nam. Sản phẩm thể hiện cam kết của SCG trong việc thúc […]


Xem chi tiết: Bao bì SCG ra mắt sản phẩm tiêu dùng giấy đầu tiên áp dụng khái niệm kinh tế tuần hoàn

Giải pháp cấp nước hiệu quả và tiết kiệm cho các công trình dân dụng và thương mại tại Việt Nam

Theo Hiệp hội Nước quốc tế (IWRA), Việt Nam có tổng lượng nước bình quân đầu người theo năm đạt khoảng 9.560 m3/người, thấp hơn chuẩn 10.000 m3/người/năm của quốc gia có tài nguyên nước ở mức trung bình. Tính theo lượng nước nội sinh thì Việt Nam hiện mới đạt khoảng 4.000 m3/người/năm, và […]


Xem chi tiết: Giải pháp cấp nước hiệu quả và tiết kiệm cho các công trình dân dụng và thương mại tại Việt Nam

Dòng sản phẩm mới của Thạch Bàn: Chuẩn hoá sang trọng – Đẳng cấp từ sống xanh

Trong kỷ nguyên 4.0, rất nhiều người trẻ thành đạt lựa chọn một không gian sống an yên, một cách sống văn minh – xu hướng sống xanh. Nắm bắt được nhu cầu của khách hàng, Tập đoàn Thạch Bàn đã cho ra mắt dòng sản phẩm CeramyLite và GranyLite giúp gia chủ chuẩn hóa […]


Xem chi tiết: Dòng sản phẩm mới của Thạch Bàn: Chuẩn hoá sang trọng – Đẳng cấp từ sống xanh

Sơn Toa: Hành trình 25 năm phát triển và đồng hành cùng người Việt

Xuất hiện lần đầu tiên tại thị trường Việt Nam vào những năm 1990 thông qua con đường xuất khẩu, 5 năm sau đó, Sơn TOA Việt Nam – thành viên của Tập đoàn TOA (Thái Lan) đã được thành lập (1995) với mục tiêu mang lại những sản phẩm chất lượng, đóng góp cho […]


Xem chi tiết: Sơn Toa: Hành trình 25 năm phát triển và đồng hành cùng người Việt

Vicostone: Cuộc hội ngộ diệu kỳ của tinh thần và cảm hứng sáng tạo

“Điều tuyệt vời nhất một thương hiệu có thể làm, đó chính là tạo ra sự thay đổi và mang đến những giá trị tốt đẹp hơn cho xã hội” – Đây cũng chính là giá trị mà thương hiệu đá thạch anh Vicostone theo đuổi trong hành trình trở thành thương hiệu đá bề […]


Xem chi tiết: Vicostone: Cuộc hội ngộ diệu kỳ của tinh thần và cảm hứng sáng tạo

Khám phá biểu tượng mới của gạch kiến trúc 2020

Lấy ý tưởng từ kiến trúc truyền thống Nhật Bản trong trang trí tường và trần nhà, dòng gạch STRIPE BORDER mới nhất của INAX mang đến cảm giác thư thái, hài hoà với kiến trúc xung quanh cả ngoại thất và nội thất. Triết lý Wabi Sabi trong nghệ thuật thiết kế Nhật Bản […]


Xem chi tiết: Khám phá biểu tượng mới của gạch kiến trúc 2020

Vẻ đẹp Nhật Bản từ ánh sáng và bóng tối

Người Nhật có truyền thống kiến tạo vẻ đẹp trong kiến trúc bằng cách vận dụng ánh sáng tự nhiên và sự thay đổi của ánh sáng theo mùa. Nhờ vậy, việc ứng dụng ánh sáng rạng rỡ của mặt trời và vầng sáng êm dịu của mặt trăng đã mang lại vô vàn sắc […]


Xem chi tiết: Vẻ đẹp Nhật Bản từ ánh sáng và bóng tối

Fujialpha: Sự lựa chọn hoàn hảo cho mọi công trình

FUJIALPHA được biết đến là một doanh nghiệp hàng đầu trong ngành sản xuất và kinh doanh thang máy tại Việt Nam, sản phẩm và dịch vụ của thương hiệu này được tin tưởng lựa chọn cho nhiều công trình cao cấp, mang tính biểu tượng của các thành phố. Thang máy của kiến trúc […]


Xem chi tiết: Fujialpha: Sự lựa chọn hoàn hảo cho mọi công trình

Khách sạn Babylonstoren ở Nam Phi chính thức mở cửa Vườn gia vị

Supernormal thiết kế lớp học kiểu mới cho trung tâm giáo dục trẻ em ở Massachusetts

Phòng tắm sẽ trông như thế nào trong tương lai?

Ván gỗ: Sự khác nhau giữa gỗ MDF, MDP, Plywood và OSB

10 ý tưởng thông minh để trưng bày nồi và chảo trong bếp

Thiết kế cửa gỗ xoay giúp căn hộ ở São Paulo trở nên mềm mại hơn

Phân biệt Coverlet, Duvet, Quilt và Comforter

9 cách để tận dụng tối đa không gian sân hiên nhà bạn

Yusuke Seki với lột xác Bang & Olufsen Audio Kyoto

10 sắc đỏ rạng rỡ cho Powder Room (phòng tắm dành cho khách)